https://www.duolingo.com/sanches_2001

20 фактов о белорусском языке

sanches_2001
  • 25
  • 18
  • 14
  • 13
  • 13
  • 10
  • 9
  • 7
  • 7
  • 7
  • 6
  • 6
  • 6
  • 5
  • 4
  • 4
  • 4
  • 3
  • 2
  • 2

Прывiтанне! Данная статья взята с этого сайта. Выкладываю я её слегка укороченной. Некоторые мои комментарии находятся в круглых скобках.

Увага! Вся статья на белорусском языке! Это сделано намерено, чтобы читатели узнали что-то новое и потренировались, ибо я знаю, как это лень заставить себя поискать что-то самому. Да и это не текст песни, не высказывание или стих, а всё же настоящий текст. (внизу ссылка на русский вариант статьи, кому лень читать на белорусском, но узнать что-то об этом языке хочется)


Беларуская мова адносіцца да групы ўсходнеславянскіх моў разам з расійскай і украінскай. Пераважна распаўсюджана на тэрыторыі Беларусі, а таксама ў памежных рэгіёнах Літвы, Польшчы (мае статус рэгіянальнай), Расіі ды Украіны. Па-беларуску размаўляюць між сабой эмігранты ў ЗША (Злучаныя Штаты Амерыкi = Соеденённые Штаты Америки), Канадзе, Аўстраліі ды іншых краінах (Одна из моих учительниц объясняет это тем, что в чужой стране так хочется соприкоснуться с чем-то родным. Возможно даже с тем, чему раньше не уделяли внимания)

Літаратурная беларуская мова па розных ацэнках налічвае ад 250 да 500 тысяч слоў. Дыялектная мова Беларусі нашмат багацейшая —налічвае 1,5-2 мільёны слоў.

Наша мова мае тры алфавіты. Кірылічны пачаў ужывацца ў час існавання старабеларускай мовы — у 14 ст. У нашы дні гэта самы масавы варыянт алфавіту.

Лацінка ў беларускай мове з’явілася ў 16 ст. Ёй актыўна карысталіся беларускія літаратары 19 ст. Сярод іх — Францішак Багушэвіч, аўтар прарочага звароту да суайчыннікаў «Не забывайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі».

У 2007-м беларускую лацінку ў тапаніміі зацвердзіў Міжнародны камітэт ААН. Лацінцы прысвечаны адмысловы сайт.

У 14 ст. на тэрыторыі сённяшняй Беларусі пачалі асядаць татары, захопленыя ў палон у часе ардынскіх набегаў. Вынікам асіміляцыі стала з’яўленне кітабаў — кніг напісаных па-беларуску арабскай вяззю.

У беларускай мове выкарыстоўваюцца два правапісы. Закладзены ў 1918-м мовазнаўцам і грамадска-палітычным дзеячам Браніславам Тарашкевічам правапіс на сёння называецца класічным, або «тарашкевіцай». Ад пачатку 90-х ім карысталіся адноўленая газета «Наша Ніва» ды іншыя выданні. (кому интересно - в википедии так же есть статьи, написанные на тарашкевице)

У 1933-м, а таксама ў канцы 1950-х правапіс змянілі ў рамках русіфікацыйных рэформаў. Рэфармаваны правапіс мае нефармальную назву «наркамаўка». Пасля ўступлення ў сілу правапіснага закона 2008-га ён канчаткова замацаваў за сабой статус афіцыйнага правапіса.

У выніку шматгадовага суіснавання беларускай і расійскай мовы з’явілася так званая трасянка (да-да, наша любимая, от которой никто не застрахован). Лічыцца, што гэтая моўная з’ява стала наступствам камунікацыі пераважна беларускамоўнага вясковага насельніцтва з расійскамоўным горадам.

Па меркаванні некаторых даследчыкаў, сталінскія рэпрэсіі паспрыялі пашырэнню трасянкі, бо само ўжыванне роднай мовы магло стаць прычынай для абвінавачвання ў нацдэмаўшчыне.

Скульптурным увасабленнем адметнасці беларускай мовы з’яўляецца помнік літары «Ў» у Полацку (2003 год). Ля падножжа скульптуры выбітыя радкі з верша народнага паэта Беларусі Рыгора Барадуліна: «Ад Еўфрасінні, ад Скарыны, ад Полацка пачаўся свет». Аўтар праекту — мастак і дызайнер Ігар Куржалаў.

Літару «Ў» у якасці назвы выкарыстоўвае мінская арт-галерэя, а таксама музычны гурт — «У нескладовае».

Закон аб мовах, прыняты ў студзені 1990-га Вярхоўным Саветам БCCР, замацаваў за беларускай мовай статус адзінай дзяржаўнай. Расійская прызнавалася мовай міжнацыянальных зносін.

Беларусь была адной з самых русіфікаваных савецкіх рэспублік. Як адзначаў у артыкуле «Моўная палітыка ў Беларусі ў 1990-я гады» ў часопісе «Архэ» мовазнаўца Сяргей Запрудскі, закон 1990-га быў прыняты пасля працяглага перыяду заняпаду беларускай мовы, таму яго трэба разглядаць у межах заканадаўства, арыентаванага на абарону слабейшых моў.

У статусе адзінай дзяржаўнай беларуская мова праіснавала да майскага рэферэндума 1995-га, праведзенага па ініцыятыве Лукашэнкі. Расійская мова атрымала статус другой дзяржаўнай, гістарычная сімволіка была замененая на пераробленую савецкую.

Наступствы «раўнапраўя» моваў не прымусілі сябе доўга чакаць. У тым жа 1995-м больш за 100 школаў былі пераведзены на расійскую мову навучання. На сёння колькасць беларускамоўных школьнікаў імкліва змяншаецца, у абласных цэнтрах і буйных гарадах на роднай мове вучацца лічаныя адзінкі школьнікаў. У краіне няма ніводнай вышэйшай навучальнай установы, дзе б вялося навучанне па-беларуску. Гэта адзін з галоўных фактараў, які стрымлівае бацькоў аддаваць дзяцей у беларускамоўныя класы. (увы, не могу с этим согласится. По моим источникам, именно на белорусском и идут занятия в институтах)

Згодна дадзеных агульнанацыянальных перапісаў колькасць тых, хто дома размаўляе па-беларуску, няўмольна змяншаецца. Калі ў 1999-м 73,7 % жыхароў Беларусі назвалі беларускую мову роднай, то ў 2009-м ужо 53,2 %. У 1999-м дома па-беларуску размаўлялі 36,7 % апытаных, 2009-м — 23,4 %.

Апаненты Лукашэнкі лічаць, што ён з’яўляецца адной з галоўных перашкодаў на шляху паўнавартаснага развіцця мовы тытульнай нацыі. За 20 гадоў бесперапыннага кіравання краінай ён лічаныя разы прамаўляў па-беларуску, пераважна ў часе чарговага прыняцця прысягі ў часе інаўгурацыі.

Часьцей за ўсё Лукашэнка грэбліва выказваецца пра мову, ужываючы яе, каб прынізіць апанентаў. Ён так рэдка выступае па-беларуску, што кожная такая прамова робіцца нагодай для паліталагічных аналізаў.

У 1989-м было заснавана Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны. Фактычна яно выконвае функцыю паўнавартаснага дзяржаўнага інстытута. Адукацыя, юрыдычная абарона, кансультацыі ў пытаннях тэрміналогіі, выдавецкая дзейнасць ды многае іншае.

Песімісты зазначаюць, што само існаванне такой арганізацыі яскрава сведчыць пра незайздросны стан беларускай мовы. Апошнія гады ТБМ найперш займаецца тым, што вяртае мове страчаныя ў выніку рэферэндуму-1995 пазіцыі.

Вялікая заслуга ў захаванні і развіцці беларускай мовы ў найважнейшыя для беларусаў часы належыць перыядычнаму друку і электронным СМІ. Згадаем газету «Наша Ніва» пачатку і канца 20 ст., газету «Свабода» 1990-х, часопіс «Архэ», адзіны беларускамоўны тэлеканал «Белсат», радыё «Свабода» ды інш. (у "Радыё Свабода" есть своя группа вконтакте. Там, кстати, пишут на тарашкевице)

21 лютага, у Сусветны дзень роднай мовы беларусы традыцыйна пішуць агульнанацыянальную дыктоўку. Упершыню яна прайшла 23 сакавіка 2008-га, прымеркавалі яе да 90-годдзя Беларускай Народнай Рэспублікі. Адным з ініцыятараў выступіў палітолаг і пісьменнік Уладзімір Падгол.

Магчыма, поспех дыктовак натхніў аўтараў бясплатных курсаў «Мова ці кава», якія збіраюць аншлагі ў Мінску ды іншых гарадах. У сваю чаргу, гэта паспрыяла стварэнню новых курсаў — «Мова нанова».

Пакуль чыноўнікі ні «дзэ», ні «цэ», вырашэннем моўнага пытання занялася грамадзянская супольнасць і прыватны бізнес. Многія з вас бачылі сацыяльную рэкламу «Смак беларускай мовы» і «Родныя даты». Гэта ўсё праекты кампаніі «Белзнешрэклама», якая тлумачыць сваю ініцыятыву так:

«Беларуская мова мае непараўнальнае зачараванне, сакавітае гучанне, спецыфічны каларыт, гэта сапраўды ўнікальная мова, самая мілагучная пасля італьянскай і самая старажытная сярод славянскіх моў».

Натхнёная поспехам першых акцый, кампанія зладзіла сумесна з прадстаўніцтвам Samsung у Беларусі новы праект «Багацце-Смак-Прыгажосць беларускай мовы».

Сёлета ў Беларусі ў пяты раз прайшоў штогадовы фестываль беларускамоўнай рэкламы і камунікацыі AD.NAK!

Арганізатары фэсту ставяць перад сабой задачу звярнуць увагу прафесійных удзельнікаў рэкламнага рынку, а таксама простых беларусаў да рэкламы, выкананай па-беларуску.

Адзначым, што многія сусветныя і еўрапейскія вытворцы не адзін год рэкламуюць сваю прадукцыю па-беларуску. Samsung, Bosch, Ceresit — спіс далёка не поўны.

Лідар кампаніі «Справаводства па-беларуску!» Ігар Случак не першы год вядзе ліставанне з дзяржаўнымі і прыватнымі арганізацыямі. Адна з мэтаў кампаніі — укараненне ў Беларусі справаводства па-беларуску. Случака добра ведаюць у футбольных і хакейных клубах краіны, куды ён даслаў прапановы па беларусізацыі жыццядзейнасці камандаў.

Шэраг беларускіх спартоўцаў ламаюць стэрэатып пра тое, што мова цікавая адно людзям культуры ды апазіцыянерам. Футбаліст Віталь Радзівонаў, напрыклад, лічыць, што размаўляць па-беларуску становіцца модна.

Ці не найбольш прыхільнікаў роднай мовы сярод беларускіх тайбаксёраў. Віталь Гуркоў, Дзмітры Валент, Юры Булат — гэтыя хлопцы не толькі размаўляюць па-беларуску, але і заклікаюць рабіць тое ж сваіх суайчыннікаў.

Вядомая пазітыўнымі выказваннямі пра мову і лёгкаатлетка Аліна Талай.

Не адстаюць ад спартоўцаў і многія футбольныя заўзятары, што ўпрыгожваюць трыбуны беларускамоўнымі банэрамі.

Прыкладам павагі да беларускай мовы для многіх беларусаў служаць паслы замежных краін, якія актыўна выкарыстоўваць яе у публічнай сферы. Адным з першых па-беларуску загаварыў пасол ЗША Джордж Крол. Яго ініцыятыву падхапілі шведскі пасол Стэфан Эрыксан, літоўскі — Эдмінас Багдонас ды іншыя. Гэтыя замежныя дыпламаты натхнілі на вывучэнне роднай мовы многіх беларусаў.

Наша мова шырока прадстаўленая ў Сеціве і ў мабільных дадатках.

Венгерскі матэматык і лінгвіст Андраш Корнай апублікаваў у 2013-м навуковую працу «Лічбавая смерць моў». Ён вывучаў сусветныя мовы, якія знаходзяцца пад пагрозай вымірання ў інтэрнэце і ў электронных прыладах. Беларуская мова апынулася ў ліку бясспрэчна жывых.

Старшыня ТБМ Алег Трусаў у пытаннях перспектываў развіцця мовы дэманструе стрыманы аптымізм. Ён упэўнены: моўнае пытанне на 90% знаходзіцца ў залежнасці ад палітычнай сітуацыі:

— Кардынальна стан мовы зменіцца, калі на ёй загаворыць улада — пачынаючы з прэзідэнта. Тады за 2-3 гады мы прыйдзем да сапраўднага раўнапраўнага дзвюхмоўя. А яшчэ праз год дзесяць — гэта сярэдні тэрмін навучання ў школе — мова запануе канчаткова. Беларусы размаўляюць на мове начальства.

Русскоязычная версия

3 года назад

11 комментариев


https://www.duolingo.com/RadioMedicus
RadioMedicus
  • 10
  • 10
  • 9
  • 4
  • 2
  • 2
  • 2

Спасибо, очень интересно было прочитать и почти всё понятно без перевода :)

3 года назад

https://www.duolingo.com/sanches_2001
sanches_2001
  • 25
  • 18
  • 14
  • 13
  • 13
  • 10
  • 9
  • 7
  • 7
  • 7
  • 6
  • 6
  • 6
  • 5
  • 4
  • 4
  • 4
  • 3
  • 2
  • 2

Это прекрасно :)

3 года назад

https://www.duolingo.com/FieryCat
FieryCat
  • 25
  • 24
  • 13
  • 4
  • 1387

По ссылке:

This site has been blocked by order of the government of Russia. You can read more about Russia’s internet censorship law here. A list of sites currently censored by the Russian government can be found here and here.

Теперь точно прочту. Не люблю когда мне указывают что читать а что нет.

3 года назад

https://www.duolingo.com/sanches_2001
sanches_2001
  • 25
  • 18
  • 14
  • 13
  • 13
  • 10
  • 9
  • 7
  • 7
  • 7
  • 6
  • 6
  • 6
  • 5
  • 4
  • 4
  • 4
  • 3
  • 2
  • 2

Боже... ХD

3 года назад

https://www.duolingo.com/sanches_2001
sanches_2001
  • 25
  • 18
  • 14
  • 13
  • 13
  • 10
  • 9
  • 7
  • 7
  • 7
  • 6
  • 6
  • 6
  • 5
  • 4
  • 4
  • 4
  • 3
  • 2
  • 2

Если хотите, могу выложить и русскую версию

3 года назад

https://www.duolingo.com/FieryCat
FieryCat
  • 25
  • 24
  • 13
  • 4
  • 1387

Спасибо, не надо. Эта блокировка легко снимается.

3 года назад

https://www.duolingo.com/Dmitriy_K
Dmitriy_K
  • 15
  • 14
  • 5
  • 3

Хоть и большая статья, но "асилил" :)
Понравилось, что все понял (пробил по словарю только слово нашмат). Не очень понравилось обилие политики (тут всегда скользко), но видимо в вопросе языка от нее далеко уйти не получается.

Пока читал постоянно проходили параллели с пропагандой украинского языка. Согласно официальной легенде, которую нам выдавали в школе и которая закреплена во всяких википедиях - в Украине одна из самых мелодичных речей в мире на уровне французского и итальянского. У нее крепкие исторические корни - именно она была государственным языком в Речи Посполитой, так как польский и литовский языки были ущербными и недоразвитыми. Нас сильно притесняли при царе, а потом при советах, но вопреки всему украинская "мова" выжила (в том числе за счет влияния диаспор в США и Канаде, куда наши соотечественники с Западной Украины бежали последние пару столетий). К предыдущему правительству (свергнутое в 2014 году) одной из главных претензий тоже было плохое владение украинским языком. Бедный премьер Азаров, который на старости лет попытался освоить еще один язык, непроизвольно породил новый сленг - "азаривку", который тут же подхватили юмористы и любители "преветственных криведок".

3 года назад

https://www.duolingo.com/sanches_2001
sanches_2001
  • 25
  • 18
  • 14
  • 13
  • 13
  • 10
  • 9
  • 7
  • 7
  • 7
  • 6
  • 6
  • 6
  • 5
  • 4
  • 4
  • 4
  • 3
  • 2
  • 2

Ну, главным языком в РП был польский, и полонизация была просто огромной как белорусского, так и украинского. А русификация... Первые несколько десятков лет всё было неплохо, и к шляхте (дворянство на территории РП) относились лояльно, как и к языку. Но потом война 12-го года, когда часть белорусов примкнула к французам, заставила задуматься. И пошло-поехало. И самое странное, что я не могу сказать, что действия, предпринятые правительством, были неправильны.

Ну, язык действительно притесняли, считали мужицким. Ну и язык, естественно, просто пытался выжить. Но, насколько я знаю, наперекор всем запретам, появились белорусоведы, которые изучали и пытались сохранить язык, культуру и традиции.

Ну и, мне известно, что украинский занимает 2-ое место по мелодичности после итальянского. Не знаю, чем Вас это смутило :)

Ну и можно погуглить и узнать, сколько ажиотажа вызвало то, что президент РБ всё же говорит на белорусском (там пара выступлений)

Под конец сего сообщения хочу сказать, что история - это история, и рассматривать её надо, как уже минувшее. Да, язык притесняли, да, на нём не говорили при СССР, ибо считалось, что мировым языком будет русский. Да, это было. Но это минуло, и теперь всё в наших руках :)

Простите, что ответ мой больше под углом Беларуси и белорусского языка. Всё же, историю этой страны я изучаю отдельно (даже по школьной программе), а упор на украинскую не делается.

3 года назад

https://www.duolingo.com/Dmitriy_K
Dmitriy_K
  • 15
  • 14
  • 5
  • 3

Все верно у нас же урок белорусского, а не украинского. Просто не смог сдержать ассоциаций :)

На счет мелодичности вопрос спорный. Думаю, что каждая нация (включая маори, бушменов, чероки и прочих алеутов) считает свой язык наиболее мелодичным. Миф про мелодичность итальянской речь бережно создавали сами итальянцы. Ведь где был Ватикан и вся церковная знать? Где была традиция отдавать мальчиков, что бы им чикали в церкви "бубенчики" для сохранения прекрасного голоса? Где первыми стали создавать теорию музыки, после чего все современные термины имеют итальянское происхождение? На самом деле все зависит от носителей. Когда я впервые услышал "Ich bin der brennende komet" группы Lacrimosa, я понял что даже немецкий можно считать очень мелодичным языком :)

3 года назад

https://www.duolingo.com/sanches_2001
sanches_2001
  • 25
  • 18
  • 14
  • 13
  • 13
  • 10
  • 9
  • 7
  • 7
  • 7
  • 6
  • 6
  • 6
  • 5
  • 4
  • 4
  • 4
  • 3
  • 2
  • 2

О, обожаю немецкий: грубый, негрубыйÎÔÚ А если про итальянский - мне кажется, что даже если итальянец будет курильщиком со стажем лет 30, жутко пьяный что-то говорить - у него итальянский всё равно будет красивый (#знаток_итальянского_языка)

О, Lacrimosa, уважаем ;)

3 года назад

https://www.duolingo.com/Dmitriy_K
Dmitriy_K
  • 15
  • 14
  • 5
  • 3

Каждый язык красивый. Но мы ведь о мелодичности говорим и у пьяного курильщика речь, как ни крути, будет аритмично какофоничной :)

3 года назад
Изучайте язык всего по 5 минут день. Абсолютно бесплатно.