1. Forum
  2. >
  3. Konu: Duolingo
  4. >
  5. Özne-Yüklem uyumu

https://www.duolingo.com/profile/Selcen_Ozturk

Özne-Yüklem uyumu

Kullanıcılarımızın tamamına yakının anadili Türkçe olmasına rağmen çoğumuzun takıldığı bir nokta var, çoğul cümlelerde özne yüklem uyumu! Bu konu vikipedi'de güzel açıklanmış, o yüzden sözü ona bırakıyorum:

Türkçede bir cümlenin öznesi tekil ise yüklemi de tekil, çoğul ise yüklemi de çoğul olur. Ancak bu kural her zaman aranmaz.Teklik-çokluk uyumu çoğul ekleri ve 3. çoğul şahıs eki ile sağlanır.

  • Elma yere yuvarlandı . (tekil-tekil)
  • Öğrenciler ödevlerini teslim ettiler. (çoğul-çoğul)

Tekillik-çoğulluk uyumu her cümlede bulunmaz. Örneğin öznesi hayvanlar, bitkiler, soyut kavramlar gibi "insan olmayan" cümlelerde yüklem tekildir:

  • Sarı, turuncu yapraklar bahçeyi kaplamıştı.
  • Yüklemine göre cümleler ikiye ayrılır.
  • Komşunun kedileri bahçede oynuyordu.
  • Sınav sonuçları elimize ulaştı.

Ancak edebî sanatların kullanıldığı cümlelerde kişileştirme sanatı varsa yüklem "genellikle" çoğul olur:

  • Erik ağaçları baharın geldiğini müjdeliyorlar.

Özneyi oluşturan varlıkların adedi belirtilmişse yüklem genellikle tekil olur:

  • Toplantıya sadece on bir delege katıldı.
  • Bu sabah iki kişi seni sordu.

Cümledeki eylem "toplu halde" yapılmışsa yüklem genellikle tekil olur:

  • İşçiler çalışma koşulları nedeniyle grev yaptı.
  • Askerler karargah binasının önünde toplandı.

Ancak eylem şahıslar tarafından "teker teker" yapılmışsa yüklem genellikle çoğul olur. Tekil olmasında bir sakınca yoktur:

  • Öğrenciler ayakkabılarını boyuyorlardı.

Özne belgisiz zamir olduğunda yüklem "genellikle" tekil olur:

  • Çoğu, adımı dahi duymamıştı.
  • Herkes dışarıda toplansın.
  • Kimse ödevini yapmamış.
January 15, 2014

8 Yorum


https://www.duolingo.com/profile/Pascowl

Bir yabancı gözünden bakınca Türkçe'yi öğrenmek çok da kolay olmasa gerek. Yazdıklarını okuyunca "hangi durumlarda yüklem çoğul oluyormuş, niye öyle oluyormuş ya hakkatten" diye sorası geliyor insanın :] Öylece dile adapte olmuşuz.


https://www.duolingo.com/profile/stultilingua

"(...) öznesi (...) 'insan olmayan' cümlelerde yüklem tekildir." açıklaması efsane oldu benim için. Gerçekten de öyle, düşününce. İrade varsa çoğullaşabiliyor, yoksa çoğullaşamıyor gibi sanki. Muazzem. Ve sanat olarak insanlaştırılınca çoğullaşıyor. Bu çok kritik ve önemli geldi bana. Tebrikler Viki'ye.


https://www.duolingo.com/profile/Selcen_Ozturk

:) yani sadece Viki bilgisi degil okullarda da Türkce ögretmenlerinin öyle ögretiyor olmasi lazim, en azindan 10 sene öncesine kadar öyleydi :)


https://www.duolingo.com/profile/stultilingua

Ben bunu burdan öğreniyorsam vardır bir gariplik elbet okulda öğretilende öyle değil mi? =))


https://www.duolingo.com/profile/Selcen_Ozturk

Bunu bilmeyen o kadar cok ki, bu egitim sistemimizin vahametini gösteriyor sanirim :) Ana dilimiz olmasina ragmen. Türkiye'deki Ingilizce egitimine ise diyecek söz bulamiyorum zaten


https://www.duolingo.com/profile/ozanmo

Wikipedia'da şu atlanmış, onu da ekleyeyim: "Eğer özne bitkiler, hayvanlar, cansız varlıklar ya da soyut kavramlarsa, yüklem DAİMA TEKİL olur. İnsanlar çoğul özne olduğunda ise yüklem TEKİL VEYA ÇOĞUL olabilir." https://www.turkedebiyati.org/ozne-yuklem-uyumu-uyumsuzlugu/


https://www.duolingo.com/profile/Ozan_3

Hatırlatma için çok teşekkürler :)

Günde yalnızca 5 dakika ayırarak dil öğren. Ücretsiz.